Na zawodach dziecięcych widać znacznie więcej niż tylko sportową rywalizację. Widać emocje, skupienie przed startem, radość po przekroczeniu mety. Widać też coś jeszcze, coś co dla fizjoterapeuty jest szczególnie interesujące, sposób w jaki ciało dziecka radzi sobie z ruchem.
Takie wydarzenia jak Kids Cup pokazują jedną bardzo ważną rzecz. Dzieci są stworzone do ruchu. Ich układ ruchu rozwija się właśnie poprzez aktywność, poprzez bieganie, skakanie, wspinanie się i zmienianie kierunku ruchu.
Z perspektywy fizjoterapeuty takie zawody są ciekawym miejscem obserwacji. W ciągu kilku godzin można zobaczyć wiele różnych sposobów poruszania się, różne strategie ruchowe i różne etapy rozwoju motorycznego.
Ruch dzieci nie jest identyczny i to jest całkowicie naturalne
Podczas zawodów bardzo szybko widać jedną rzecz. Każde dziecko porusza się trochę inaczej. Jedno biegnie bardzo lekko i sprężyście. Inne pracuje bardziej dynamicznie rękami. Jeszcze inne potrzebuje więcej czasu, żeby złapać rytm biegu. Nie jest to błąd ani problem. To naturalna konsekwencja tego, że układ ruchu dziecka wciąż się rozwija. Koordynacja, stabilizacja tułowia, kontrola miednicy czy praca stóp dojrzewają stopniowo. Układ nerwowy uczy się organizować ruch poprzez doświadczenie, a każde kolejne powtórzenie ruchu buduje nowe wzorce motoryczne.
Autorzy zajmujący się biomechaniką i powięzią, tacy jak Carla Stecco, Robert Schleip czy Thomas Myers, opisują tkanki mięśniowo powięziowe jako struktury, które adaptują się do powtarzalnych obciążeń mechanicznych. U dzieci proces ten jest szczególnie dynamiczny, ponieważ tkanki jednocześnie rozwijają się i reagują na bodźce ruchowe.
Dlatego właśnie różnorodny ruch w dzieciństwie ma ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju układu ruchu.
Ciało dziecka uczy się ruchu poprzez doświadczenie
W sporcie dziecięcym nie chodzi wyłącznie o technikę czy wynik. Największą wartością jest sam proces uczenia się ruchu.
Podczas biegu, skoku czy zmiany kierunku układ nerwowy zbiera ogromną ilość informacji z receptorów znajdujących się w mięśniach, stawach i tkankach powięziowych. Informacje te pozwalają organizmowi na bieżąco korygować napięcie mięśniowe, stabilizację i tor ruchu.
Powięź, jak opisują między innymi Schleip czy Chaitow, jest strukturą bogato unerwioną i bierze udział zarówno w przenoszeniu napięć mechanicznych, jak i w procesach czucia głębokiego. Oznacza to, że każda aktywność ruchowa stanowi dla organizmu cenne doświadczenie sensoryczne.
Im więcej różnorodnych bodźców ruchowych w dzieciństwie, tym lepiej rozwija się koordynacja i zdolność organizmu do adaptacji.
Stopy młodych sportowców pracują intensywnie
Podczas obserwacji dzieci na zawodach fizjoterapeuta bardzo często zwraca uwagę na pracę stóp. Stopa jest pierwszym miejscem kontaktu ciała z podłożem. To właśnie tutaj pojawiają się siły reakcji podłoża, które następnie przenoszone są dalej w górę łańcucha biomechanicznego, przez staw skokowy, kolano, biodro i tułów.
Prawidłowa praca stopy podczas biegu wymaga zarówno mobilności, jak i stabilności. Stopa musi amortyzować obciążenia, dostosowywać się do podłoża oraz przekazywać energię w kolejnej fazie kroku.
W ujęciu biomechanicznym struktury stopy stanowią istotny element łańcucha mięśniowo powięziowego obejmującego całą kończynę dolną. Dlatego sposób, w jaki pracuje stopa, wpływa na funkcję kolana, biodra oraz stabilizację miednicy.
Zawody pokazują naturalny potencjał ruchowy dzieci
Badanie w gabinecie fizjoterapeutycznym odbywa się w kontrolowanych warunkach. Ocenia się zakres ruchu, napięcie tkanek, stabilizację oraz podstawowe wzorce ruchowe.
Natomiast podczas zawodów dzieci poruszają się spontanicznie i dynamicznie. Biegają, reagują na zmieniające się sytuacje, dostosowują tempo i kierunek ruchu.
Dla fizjoterapeuty jest to bardzo interesująca obserwacja. Pozwala zobaczyć, jak organizm radzi sobie z obciążeniem w naturalnym środowisku ruchowym, bez ograniczeń wynikających z badania klinicznego.
Często właśnie w takich sytuacjach najlepiej widać potencjał ruchowy młodego organizmu.
Aktywność fizyczna w dzieciństwie ma ogromne znaczenie
Regularna aktywność fizyczna w okresie rozwoju wpływa na wiele elementów funkcjonowania organizmu. Wspiera rozwój kości, mięśni i tkanek powięziowych, poprawia koordynację ruchową oraz zwiększa tolerancję tkanek na obciążenie.
Z punktu widzenia fizjoterapii szczególnie istotna jest różnorodność ruchu. Bieganie, skakanie, zmiana kierunku, utrzymywanie równowagi, każdy z tych elementów stanowi bodziec dla rozwijającego się układu ruchu.
Badania z zakresu mechanobiologii wskazują, że tkanki reagują na obciążenia mechaniczne poprzez procesy adaptacyjne. Odpowiednio dobrana aktywność ruchowa stanowi więc naturalny czynnik wspierający rozwój organizmu.
Dlaczego takie wydarzenia sportowe są ważne
Zawody dziecięce to dla wielu młodych sportowców pierwsze doświadczenie startu, pierwsza okazja do sprawdzenia swoich możliwości oraz pierwsze spotkanie ze sportową rywalizacją.
Z perspektywy fizjoterapeuty najważniejsze jest jednak coś innego. Każde takie wydarzenie to setki powtarzalnych wzorców ruchowych, które stanowią bodziec adaptacyjny dla rozwijającego się układu ruchu.
Właśnie w takich momentach buduje się fundament zdrowych wzorców ruchowych.
W FizjoAnts z dużą przyjemnością wspieramy inicjatywy promujące aktywność fizyczną wśród dzieci. Obserwowanie młodych zawodników podczas wydarzeń takich jak Kids Cup pokazuje, jak duży potencjał rozwojowy niesie naturalny ruch. Dla rozwijającego się organizmu kilka godzin aktywności, zabawy i sportowej rywalizacji może być jednym z najważniejszych bodźców wspierających prawidłowy rozwój układu ruchu.
📚 Bibliografia:
Stecco C., Functional Atlas of the Human Fascial System, Elsevier, 2015.
Myers T.W., Anatomy Trains: Myofascial Meridians for Manual and Movement Therapists, Elsevier, 2020.
Schleip R., Findley T.W., Chaitow L., Huijing P., Fascia: The Tensional Network of the Human Body, Elsevier, 2012.
Chaitow L., DeLany J., Clinical Application of Neuromuscular Techniques, Elsevier, 2008.
Vleeming A., Mooney V., Stoeckart R., Movement, Stability and Lumbopelvic Pain: Integration of Research and Therapy, Churchill Livingstone, 2007.
Shumway-Cook A., Woollacott M., Motor Control: Translating Research into Clinical Practice, Lippincott Williams & Wilkins, 2017.
Adolph K.E., Hoch J.E., Motor Development: Embodied, Embedded, Enculturated, and Enabling, Annual Review of Psychology, 2019.
Schleip R., Müller D., Training Principles for Fascial Connective Tissues: Scientific Foundation and Suggested Practical Applications, Journal of Bodywork and Movement
Therapies, 2013.
Bramble D.M., Lieberman D.E., Endurance Running and the Evolution of Homo, Nature, 2004.
Gruber A.H., Boyer K.A., Derrick T.R., Hamill J., Impact Shock Frequency Components and Attenuation in Rearfoot and Forefoot Running, Journal of Sport and Health
Science, 2014.
